Những Đứa Trẻ Trong Sương (Children of the Mist) là bộ phim tài liệu Việt Nam ra mắt năm 2021 của đạo diễn Hà Lệ Diễm. Lấy bối cảnh vùng núi phía Bắc Việt Nam, bộ phim theo chân Di, một cô bé người H’Mông lớn lên giữa những giá trị truyền thống, những thay đổi do giáo dục mang lại và mong muốn tự quyết định con đường tương lai của mình.
Đây là bộ phim tài liệu dài đầu tiên của Hà Lệ Diễm. Cô bắt đầu ghi hình từ năm 2017 và tiếp tục theo dõi Di cùng gia đình trong khoảng ba năm rưỡi trước khi hoàn thành bộ phim vào cuối năm 2021. Phim do Varan Vietnam sản xuất và có thời lượng khoảng 92 phút. (idfa.nl)
Theo chân hành trình của Di
Di lớn lên trong một cộng đồng người H’Mông ở vùng núi phía Bắc Việt Nam, nơi các cô gái theo truyền thống thường kết hôn khi còn trẻ. Em thuộc một thế hệ có nhiều cơ hội tiếp cận giáo dục và thông tin hơn so với nhiều phụ nữ trong cộng đồng trước đó.
Tại trường học, Di tiếp xúc với những giá trị và khả năng lựa chọn khác với môi trường gia đình. Em bắt đầu hình dung một tương lai vượt ra ngoài những kỳ vọng truyền thống dành cho các cô gái trẻ trong bản.
Bộ phim theo sát quá trình chuyển tiếp này, quan sát mối quan hệ của Di với gia đình, bạn bè và cộng đồng khi em dần bước từ tuổi thơ sang tuổi thiếu niên.
Một trong những xung đột trung tâm của bộ phim xuất phát từ tập tục thường được gọi là “bắt vợ”, trong đó một cô gái trẻ có thể bị một người đàn ông đưa đi trước khi hai gia đình tiến hành các bước thỏa thuận hôn nhân. Bộ phim không chỉ tiếp cận vấn đề này như một hiện tượng xã hội trừu tượng, mà quan sát cách truyền thống, quan hệ gia đình và lựa chọn cá nhân giao thoa trong cuộc đời của một cô bé. (idfa.nl)
Một bộ phim tài liệu được xây dựng qua thời gian
Khác với một dự án có lịch quay cố định, Những Đứa Trẻ Trong Sương phát triển thông qua một quá trình quan sát kéo dài.
Hà Lệ Diễm bắt đầu ghi hình Di vào năm 2017 và tiếp tục ghi lại cuộc sống của em trong nhiều năm. Trong khoảng thời gian đó, đạo diễn duy trì mối liên hệ gần gũi với các nhân vật và môi trường sống của họ, cho phép câu chuyện phát triển thông qua những sự kiện không thể hoàn toàn dự đoán trước. (special.nhandan.vn)
Cách tiếp cận này tạo cho bộ phim một cảm giác gần gũi đặc biệt. Thay vì sử dụng phỏng vấn để giải thích mọi khía cạnh của câu chuyện, máy quay ở gần đời sống thường ngày và để các mối quan hệ, cuộc trò chuyện và sự kiện dần tự bộc lộ.
Điều này cũng đặt ra những yêu cầu đặc biệt đối với việc thu âm. Ghi âm tài liệu trong môi trường miền núi đòi hỏi ê-kíp âm thanh phải xử lý những giới hạn của địa điểm thực tế, chuyển động khó dự đoán và điều kiện âm học liên tục thay đổi.
Giám sát âm thanh từ hiện trường đến hậu kỳ
Phần âm thanh của bộ phim có sự tham gia của Hoàng Thu Thủy và Arnaud Soulier trong vai trò Sound Supervisor, Akritchalerm Kalayanamitr phụ trách Sound Mixer và Amornpong Thokaeonopparat phụ trách Foley. (imdb.com)
Trong quá trình quay, Hà Lệ Diễm trực tiếp vận hành máy quay và thu âm bằng micro Neumann KMR 81 gắn trên máy quay. Theo Arnaud Soulier, ông và Hoàng Thu Thủy cùng phụ trách giám sát âm thanh xuyên suốt cả giai đoạn quay và hậu kỳ. (arnaudsoulier.com)
Điều này tạo nên một quy trình trong đó các bản thu hiện trường không đơn thuần được xem là nguyên liệu thô để xử lý về sau. Âm thanh được ghi lại trong suốt thời gian quay dài trở thành một phần trong bản sắc tài liệu của bộ phim, trong khi hậu kỳ tiếp tục tinh chỉnh, tổ chức và bổ sung những gì cần thiết.
Đối với một bộ phim tài liệu quan sát, sự phân biệt giữa âm thanh tiền cảnh và hậu cảnh đặc biệt quan trọng. Tiếng nói, tiếng bước chân, hoạt động trong nhà, thời tiết, động vật, đời sống trong bản và âm thanh của cảnh quan xung quanh đều cung cấp thông tin về nơi các nhân vật đang sống và cách họ trải nghiệm môi trường của mình.
Vì vậy, âm thanh không chỉ đóng vai trò hỗ trợ lời thoại mà còn giúp duy trì cảm giác hiện diện vật lý của thế giới nơi câu chuyện diễn ra.
Xây dựng cảm giác về không gian
Môi trường miền núi là một thành phần quan trọng của Những Đứa Trẻ Trong Sương. Cảnh quan không chỉ là phông nền hình ảnh mà liên tục hiện diện thông qua âm thanh của đời sống thường ngày và môi trường tự nhiên.
Điều này khiến âm thanh trở thành một yếu tố quan trọng trong việc xây dựng cảm giác về địa điểm. Thay vì phủ lên chất liệu tài liệu một lớp âm thanh được dàn dựng quá mạnh, quá trình sản xuất và hậu kỳ có thể giữ lại đặc trưng âm học của địa điểm, đồng thời định hình nó thành một trải nghiệm điện ảnh nhất quán.
Sự tham gia của đội ngũ giám sát âm thanh và Foley trong hậu kỳ giúp soundtrack duy trì mối liên hệ với thế giới vật lý của bộ phim, đồng thời tạo cho từng khoảnh khắc độ rõ ràng và hiện diện cần thiết trên màn ảnh rộng.
Từ IDFA đến hệ thống liên hoan phim quốc tế
Những Đứa Trẻ Trong Sương ra mắt tại Liên hoan Phim Tài liệu Quốc tế Amsterdam (IDFA) năm 2021, nơi bộ phim nhận Giải Đạo diễn xuất sắc — International Competition và Special Mention cho First Appearance Award. Phim đồng thời được đề cử IDFA Award cho Phim tài liệu dài xuất sắc. (idfa.nl)
Sau đó, bộ phim tiếp tục được trình chiếu rộng rãi tại hệ thống liên hoan phim tài liệu quốc tế.
Một số giải thưởng và ghi nhận đáng chú ý gồm:
- Best International Film — DocAviv International Documentary Film Festival 2022
- Clarens Prize for Humanist Documentary Filmmaking — Cinéma du Réel 2022
- Best International Documentary Feature — Guanajuato International Film Festival 2022
- Jury Prize — Hong Kong International Film Festival 2022
- SOS-Kinderdörfer Award for Best Film — DOK.fest München 2022
- Award for Cinematic Documentary — Cork International Film Festival 2022
- Best Southeast Asian Documentary — BaliMakarya Film Festival 2022
- Feature Documentary Award — DOXA Documentary Film Festival 2022
- Youth Jury Award / Little Stamp — ZagrebDox 2022 (imdb.com)
Bông Sen Vàng và sự ghi nhận tại Việt Nam
Tại Liên hoan Phim Việt Nam lần thứ XXIII năm 2023, Những Đứa Trẻ Trong Sương nhận Bông Sen Vàng cho phim tài liệu. Đạo diễn Hà Lệ Diễm đồng thời nhận giải Đạo diễn xuất sắc cho bộ phim. (cucdienanh.gov.vn)
Những giải thưởng này là sự ghi nhận quan trọng đối với bộ phim tại Việt Nam sau hành trình dài qua các liên hoan phim quốc tế.
Vào danh sách rút gọn Oscar
Tháng 12 năm 2022, Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Điện ảnh Hoa Kỳ đưa Những Đứa Trẻ Trong Sương vào danh sách 15 phim rút gọn cho hạng mục Phim tài liệu xuất sắc tại Oscar lần thứ 95.
Danh sách rút gọn được lựa chọn từ 144 bộ phim đủ điều kiện ở hạng mục này. Đây là một sự ghi nhận quốc tế quan trọng, tuy nhiên bộ phim không lọt vào 5 phim được đề cử chính thức. (press.oscars.org)
Một bộ phim tài liệu Việt Nam với sức lan tỏa quốc tế
Những Đứa Trẻ Trong Sương cho thấy một bộ phim tài liệu có câu chuyện rất địa phương vẫn có thể tiếp cận khán giả vượt xa bối cảnh ban đầu.
Câu chuyện của bộ phim bắt đầu từ cuộc sống của một cô bé và cộng đồng nơi em sinh sống, nhưng mở rộng thành những vấn đề về tuổi thơ, giáo dục, truyền thống, gia đình, bản sắc và quá trình trưởng thành.
Thời gian sản xuất kéo dài, phương pháp quan sát gần gũi và quy trình âm thanh được xây dựng xuyên suốt giúp khán giả ở gần các nhân vật, đồng thời vẫn giữ được cảm giác rõ ràng về môi trường vật lý nơi họ sống.
Từ một nữ đạo diễn trẻ ghi lại cộng đồng của mình trong nhiều năm đến một bộ phim tài liệu được công nhận tại các liên hoan phim lớn trên thế giới, Những Đứa Trẻ Trong Sương là một dấu mốc đáng chú ý của điện ảnh tài liệu Việt Nam đương đại.
